1.1 Giriş

2.1 Yapay Zeka Teorileri

2.2 Yapay Zeka Dizilişleri

2.3 Yapay Zekanın Ofansif Dizilişleri

2.4 Yapay Zekanın Defansif Dizilişleri

2.5 Sezon Arası Değişiklikler

3.1 Mantalite Teorileri

3.2 Mantalite Yapıları

4.1 Taktik Detayları

4.2 Bütünleyenler

4.3 Defans Çizgisi

4.4 İleri/Geri/Yan Oklar

4.5 İleri Koşular

4.6 Ara Paslar

4.7 Ortalar

4.8 Pas Hedefi

4.9 Topu Tut

4.10 Markaj

4.11 Kaleci

4.12 Hedef Oyuncu/ Oyun Kurucu

4.13 Kontra Atak

4.14 Topla Çıkışlar

5.1 Seviye Değerlendirmeleri

5.2 Alt Ligler

5.3 Orta Kalite Takım

5.4 Kaliteli Takım

6.1 FM Sürprizleri

6.2 Takım Konuşmaları

7.1 Kaynaklar ve Alternatifler

1.1 Giriş

Bu rehber ile Football Manager keyfinin kalbi olan taktik konusunda bilmeniz gereken her şeyi bir arada size sunmayı amaçlıyorum. Kendi gözlemlerim ile yabancı sitelerdeki beyin fırtınalarını birleştirerek, size taktik indirmeden de başarılı olabileceğinizi kanıtlamaya çalışacağım. İnanıyorum ki bu yazıyı okuduktan sonra kendi taktiğinizi oluşturma yolunda çok başarılı adımlar atacaksınız.
Taktik meselesinin sanıldığı kadar basit olmadığını belirtmeliyim öncelikle. 4-4-2, 3-5-2, 1-0-9 gibi 3 tane tek haneli rakamın yan yana gelmesi değildir taktik. Kazım Kanat, Ahmet Çakar, Erman Toroğlu gibi futbol profesörü(!?) yazarlarımız böyle düşünse de; taktikler o kadar basit değildir, olmamalıdır. Yıllardır Championship Manager/ Football Manager serileri büyük ilgi görüyorsa, bunun arkasındaki en büyük nedenlerden birisi de taktiklerdir. Yoksa tek aksiyonu “Continue Game” butonuna basmak olan bir oyunu, hangi akıllı insan evladı oynar?
Futbolu güzel yapan, herkesin aynı maçı izlemesine rağmen yüzlerce farklı yorum çıkartabilmesidir. Hepimiz kendi çapımızda birer teknik direktörüz ve takımımızın nasıl oynaması gerektiği hakkında bir fikrimiz var. Bunu tatmin etmek ve başarıyı yakalamak ise FM dünyasında oluyor. Gerçek hayatta, maçı izlerken takımının hocasının 4-1-3-2 oynaması gerektiğini savunan birçok FM severin, oyunda internetten bir taktik indirip başarıya gitmesi çok ironik değil midir? Bunun arkasındaki sebep yaptığınız taktiklerdeki başarısızlıksa, bu noktada bu yazı devreye girecek ve “size özel” taktikleri ufak dokunuşlarla nasıl başarıya götüreceğinizi anlatacaktır.

2.1 Yapay Zeka Teorileri

Taktikte başarılı olmak için öncelikle rakibimizi tanımamız gerekiyor. Oyunun kaynak kodlarına ulaşmadan kesin bir yargıya varamayız ama maç motorundan anlaşılabileceği kadarıyla bilgisayar tarafından yapılan taktikler en basit halde. Yani oyunculara özel ayarlamalar yapılmamış ve takım görevleri egemen halde.

2.2 Yapay Zeka Dizilişleri

FM’de her menajere ve bazı takımlara tercih ettikleri diziliş özellikleri girilmiş. Çoğu İngiliz takımı 4-4-2, çoğu İspanyol takımı 4-2-3-1, ve çoğu Fransız takımı da 4-3-2-1 şeklinde dizilişlere sahip. Liglerde orta sıra takımlarının oyun mantaliteleri deplasmanlarda orta kısma yakın defansif, evlerinde ise orta kısma yakın ofansif oluyor. Şampiyonluk hedefleyen takımlar evlerinde oyunu daha geniş alana yayarak oynar ve daha pasif savunma yapar. Düşme hattına yakın takımlar ise sıkı bir alan daraltıcı savunma peşindedir. Her takımın veya menajerinin dizilişini profiline veya önceki maçlarına bakarak anlayabiliriz. Genelde bu şekilde olan dizilişleri değiştirmenin tek yolu medya. Bazen rakip takım menajerini rehavete sokacak açıklamalarda bulunup onların dizilişlerini etkileyebilirsiniz. Mesela, siz ligde şans verilmeyen bir takımsanız ve şampiyonluğun favorilerinden biri ile oynuyorsanız; rakip menajere onun takımının ne kadar güçlü olduğunu anlatan bir yorum gönderebilir ve onun maça aşırı-ofansif ve farkı hedefleyen bir anlayış ile çıkmasını sağlayabilirsiniz. Sonrasında tuzağı kurmak size kalıyor. Bunları hesaba katarak taktik hakkındaki düşüncenizi oturtmanız gerekiyor. Taktik konusunda öncelikli düşünmeniz gereken rakibin durumu olmalı.

2.3 Yapay Zekanın Ofansif Dizilişleri

Eğer maçı önde götürüyorsanız, yapay zeka 60. ve 70. dakikalar arasında genellikle ofansif bir oyun anlayışına geçer. Daha ofansif bir takım mantalitesiyle daha geniş bir alanda ve daha hızlı bir şekilde, bekleri devamlı bindirmeler yaparak, kanat oyuncuları forvetle bütünleşerek (4-2-4 halini alabiliyor genelde) ve forvetlerini sizin yarı alanınızda bekleterek skoru değiştirmeye çalışır. Bu sistem kanat arkalarında büyük boşluklara yol açar. Bindirmelerden dolayı boşalan kanatlar ve defansta yalnız kalan 2 savunmacının üstüne gitmeniz gerekir. Yapay zekanın ofansif stratejisini alt etmeniz için iki iyi yol var. Takımın pas yönünü(focus passing) iki kanat olarak(down both flanks) belirlemek ve yanlara oku olan 2 FC bulundurmak. Kanatlara koşu yapan bu FC’ler kanatlardan taşıyacakları topları büyük bir yüzdeyle gole çevirecektir. Ya da takımın pas yönünü(focus passing) orta(down centre) olarak belirlemek ve AMR ve AML pozisyonlarında ileriye dönük iki adam bulundurmak. Bu sayede ortadan taşınan topları bir an önce almak için saldıran rakipler hiç ummadıkları anlarda oyuncularınızın ceza alanlarına girişini izlemek zorunda kalacaklar. Bu çapraz koşuların gol getirme yüzdesi ilk yönteme göre daha az olsa da, bu da etkili bir yöntem. Tabi ofansif olarak bunları yaparken, bir gol yemek her şeyi değiştirir. Kanatları savunmak için beklerinizin ileri çıkışlarını(forward runs) azaltmanız(rarely) gerekir. Defanstan dönen topları da rakibe bırakmamak için kesinlikle bir DMC veya MC bulundurmanız gereklidir.

2.4 Yapay Zekanın Defansif Dizilişleri

Yapay zeka maçlarda ofansif anlayışa göre daha erken bir vakitte defansif anlayışa döner. 5. Dakikada attığı bir golden sonra bile tüm maç ultra-defansif bir anlayışla oynadığını görebiliriz. Klasik bilgisyar takımı savunmasında alan daraltmasını görüyoruz. 11 oyuncu da topun arkasında oynamaya ve özellikle ceza alanı etrafında savunmasını kurmaya çalışıyor. Çoğu defans oyuncusu (DC, WB, DMC) hiçbir pozisyonda ileri çıkmıyor. Bu katı etten duvarı geçmeniz için, daha geniş bir alana(wide) oyunu yapmanız gerekiyor. Bekleriniz ve defansın önündeki elemanlarınıza ileri çıkmalarını(forward runs) söyleyerek öncelikle rakibi kendi alanına hapsetmek, sonrasında ise onları hataya zorlamak sizi sonuca götürür. Rakibi hataya zorlamak için hücum pres yapmanız gerekir. İleri uç elemanlarınıza rakibe yakın oynamalarını(closing down) ve sert müdahelelerde bulunmalarını(hard) söylerseniz, onlar rakipten stratejik noktalarda kaptıkları toplarla sizi sonuca götürecektir. Çoğu forvet oyuncusunun defansif özellikleri bulunmadığını ele alırsak, bazı kritik maçlarda hava toplarında çok etkili bir defans oyuncusunu ileri koymanız ve rakibe baskı uygulamasını, ceza alanında defans hataları gözlemelerini söylemeniz etkili olur. Gerçek hayatta da Terry’nin bu görevi bazı maçlarda aldığını görebilirsiniz.

2.5 Sezon Arası Değişiklikler

İşte FM’nin zevkli tarafı. Dikkat ederseniz sezon ortasında takımınızın durumu tekrar belirlenir ve sezon sonunda tekrar belirlenir. Yapay zeka her takıma durumuna göre değer vermiştir. Mesela, Reading ile sezona başladınız. Sezon başında siz küme düşmemeye oynayan takımsınızdır. Bilgisayar size karşı ona göre oynar. Her maçınızı kazandınız, lidersiniz; ama sezon ortasına kadar yapay zeka sizin bu durumunuzu takmaz. Rakipleriniz düşmeye oynayan takımmışsınız gibi oynar. Sezon ortası medya beklentilerine baktığınızda Avrupa Kupalarına gitmeye aday takım olmuşsunuzdur. Biraz daha ciddiye alarak oynar rakipler; ama hala hep onlar favoridir. Şampiyon bitirirsiniz. Sonrasında, yapay zeka yeni bir değerlendirme daha yapar ve bir sonraki sezon için şampiyonluk favorileri arasında girersiniz yeni sezona. Herkes sizden çekinir, kendi sahasında kabul etmeye başalr oyunu. İşte taktikler için en tehlikeli nokta bu değişimlerdir. Tıkır tıkır işleyen taktiğiniz, bazen yeni yıl ile birlikte işlememeye başlar. Bir sezon şampiyon olurken, diğerinde düşmemeye oynarsınız aynı taktikle. Burda büyük bir şaşırmaya gerek yok. FM’nin sizi zorladığı yol basit. Sezon başı, sezon ortası ve sezon sonunda taktikler tekrar tekrar gözden geçirilmelidir. Medya beklentilerine göre düzenlenmelidir.
Örnek
Kadrosu çok iyi olan Inter, sezonu 5. olarak bitirince teknik direktörleri kovuldu ve siz takımın başına geldiniz. Sezona girerken yapay zeka, sizi şampiyonluk favorileri arasında görmez ve basit bir kontra atağa dayalı taktikle şampiyon olabilirsiniz. Sonraki sezon aynı kontra-atak taktiğini uygularsanız, ilk 5’e girmeniz bile hayal olur çünkü yapay zeka sizi favoriler arasında görmeye başlayacaktır. Rakibi baskı altına alan bir taktikle çıkmanız gerekir. Bu sezon da şampiyon olursanız, sonraki sezonda rakipler size karşı kontra-atak taktiği uygulamaya başlayacaktır. Yine sistemde değişikliğe gitmeniz gerekir. Yani, aynı taktik sizi 3 yıl kaldırmaz.